Koloniën van Weldadigheid
De Ommerschans
Ontdek de Koloniën van Weldadigheid- een sociaal experiment uit 1818. Een derde van de Nederlandse bevolking is op dat moment afhankelijk van de hulp van anderen.
In 2021 erkende UNESCO de cultuurlandschappen van Frederiksoord-Wilhelminaoord en Veenhuizen als van uitzonderlijke en universele betekenis voor de hele mensheid.
Het sociaal experiment wilde arme mensen en de arme gronden ontwikkelen. De ‘ verheffing’ van inwoners met werk, onderwijs en morele vorming stond centraal.
De Ommerschans, oorspronkelijk een verdedigingswerk in de 80 jarige oorlog tegen de Spanjaarden werd omgevormd tot 1 van de onvrije Koloniën. Armen die niet functioneerden in de Koloniën van Weldadigheid werden ondergebracht in een van de twee onvrije Koloniën. De andere onvrije kolonie was Veenhuizen dat tot op de dag van vandaag een TBS kliniek is.
Zaterdochtend 6 juni zijn 8 leden van fotoclub Salland op zoek geweest naar de geschiedenis van de Ommerschans en hebben wij eerst een boeiende lezing gehad van onze gids mevrouw Ans Esselink.
Na de lezing hebben de leden de restanten van de Ommerschans, fotografisch, vast gelegd.
Chris de Bont.
De ijskelder die u hier ziet dateert uit de beginjaren van de bedelaarskolonie Ommerschans. De kelder is voornamelijk gebruikt als aardappelbewaarplaats. Nu is het een winterslaapplaats voor vleermuizen.
Bewaarplaats voor ijs
Gangbare westerse ijskelders bestaan meestal uit gemetselde, vaak met aarde bedekte en door bomen beschaduwde ondergrondse ruimtes, die in de winter met zoveel mogelijk natuurlijk ijs uit nabijgelegen en bevroren vijvers en grachten werden gevuld. Door het ijs af te dekken met stro of zaagsel kon het tot ver in de daaropvolgende zomer worden bewaard. Het ijs werd gebruikt om eten, drinken of ruimtes mee te koelen. Soms werd het gebruikt als remedie tegen koorts en andere kwalen.
IJskelders werden dus voornamelijk gebruikt om natuurlijk ijs op te slaan en te bewaren en niet zozeer als bewaarplaats voor levensmiddelen. Met de opkomst van diepvriezers en koelkasten raakten ijskelders in onbruik.
Chris de Bont
De begraafplaats wordt in 1821 gesticht op een oude wal van het verdedigingsbolwerk de Ommerschans. Ze ligt aan de zuidkant richting Ommen en biedt plaats aan ongeveer 5500 graven, waaronder 500 kinderen. De indeling van de begraafplaats is overzichtelijk. Katholieken links (gewijde grond), protestanten rechts. De grafstenen vooraan zijn van personeelsleden van de Straf-en bedelaarskolonie en hun familie. De overleden kolonisten zijn zonder markering op het achterste deel begraven. De witte kruizen zijn van bewoners van de latere tbs-kliniek Veldzicht.
We lichten er één bijzonder verhaal uit. Op 15 oktober 1889 wordt de dertienjarige Sientje Hoogenberk, dochter van een kolonist, vermoord door een verpleegde van het Rijksgesticht Ommerschans. De moord zorgt voor veel ophef in de gemeenschap. Haar rustplaats is goed herkenbaar door de vlinders die op de grafzerk zijn aangebracht.